Όταν ένα παιδί δέχεται εκφοβισμό ή αποκλείεται

Ελέγξτε τι συμβαίνει στις ουρές, στους διαδρόμους, στην επιλογή ομάδων, στα διαλείμματα και στις μετακινήσεις, ακόμη και όταν στρέφετε αλλού την προσοχή σας. Συμφωνήστε ποιος επιβλέπει το συγκεκριμένο σημείο και ποιος τον αντικαθιστά. Η γενική οδηγία «να έχετε τον νου σας» δεν αρκεί.

Οργανώστε τις ομάδες και την πρόσβαση στα υλικά ώστε η συμμετοχή να μην εξαρτάται από το αν θα επιλέξουν το παιδί οι συμμαθητές του. Εξηγήστε σε όλη την τάξη ποια συμπεριφορά είναι αποδεκτή, χωρίς να αναφέρετε τη διάγνωση κάποιου παιδιού. Ακούστε τους μάρτυρες χωριστά και διακριτικά. Η τάξη δεν ψηφίζει ποια περιγραφή είναι αξιόπιστη.

Ενημερώστε τον αρμόδιο υπεύθυνο για το περιστατικό, την προστασία που εφαρμόζεται και όσα πρέπει να ελεγχθούν στη συνέχεια. Προσφέρετε διακριτική επιστροφή στο μάθημα· η αναστάτωση δεν πρέπει να οδηγεί αυτομάτως σε απώλεια της διδασκαλίας. Οι οδηγίες της NAS για εκπαιδευτικούς τονίζουν την κατανόηση από το προσωπικό και τη στήριξη στον μη οργανωμένο χρόνο.

Συμφωνήστε τρόπο να ζητά το παιδί βοήθεια χωρίς δημόσιες εξηγήσεις. Βεβαιωθείτε ότι τον γνωρίζει και ο εκπαιδευτικός της τάξης. Υποστηρίξτε την επικοινωνία χωρίς να μιλάτε στη θέση του παιδιού ή να το αναγκάζετε να επαναλαμβάνει την περιγραφή σε κάθε ενήλικα.

Παρατηρήστε ποιος πλησιάζει ή απομακρύνεται όταν είστε παρόντες. Καταγράψτε τις συνθήκες και τις πράξεις των άλλων μαζί με την αντίδραση του παιδιού. Ελέγξτε αν η εγγύτητά σας βοηθά ή προσελκύει ανεπιθύμητη προσοχή· συμφωνήστε κατάλληλη απόσταση και αναπληρωματικό ενήλικα.

Μην είστε οι μόνοι που γνωρίζουν το σχέδιο. Μεταφέρετε τις αναγκαίες οδηγίες για τα διαλείμματα, τις αναπληρώσεις και τις εκδρομές. Αν το σχέδιο αφήνει επανειλημμένα το παιδί απροστάτευτο, θέστε το στη διεύθυνση. Η δουλειά σας δεν είναι να εκπαιδεύσετε το παιδί να υπομένει σιωπηλά την κακομεταχείριση.

Ορίστε έναν υπεύθυνο με αρμοδιότητα να ενεργήσει, αντικαταστάτη και σαφές πρόσωπο επικοινωνίας για την οικογένεια. Εφαρμόστε άμεση προστασία παράλληλα με τη διερεύνηση. Προσδιορίστε ποιος συγκεντρώνει κάθε περιγραφή, ποια σημεία χρειάζονται επίβλεψη και πότε θα ενημερωθούν ξανά το παιδί και η οικογένεια.

Εξετάστε και τη συμπεριφορά του προσωπικού: δημόσια ταπείνωση, απόρριψη αναφορών, επαναλαμβανόμενη απομάκρυνση ή χειρισμούς που εκθέτουν το παιδί σε αντίποινα. Η επαγγελματική ιδιότητα δεν καθορίζει ποια περιγραφή είναι αξιόπιστη. Μια καταγγελία για ενήλικα δεν πρέπει να κλείνει μόνο με τη δική του διαβεβαίωση. Διορθώστε επιβλαβείς πρακτικές και εξηγήστε τη διόρθωση σε όσους πρέπει να την εφαρμόσουν.

Μη θεωρείτε μια επιβεβλημένη συμφιλίωση, μια συνάντηση όπου τα παιδιά φέρνονται αντιμέτωπα ή μια συγγνώμη απόδειξη ότι το πρόβλημα τελείωσε. Όταν υπάρχει εξαναγκασμός ή ανισορροπία δύναμης, η αντιμετώπιση του περιστατικού ως διαφωνίας μεταξύ ίσων μπορεί να προσθέσει πίεση. Οι οδηγίες υποστήριξης του StopBullying.gov εξετάζουν τη συνεχή προστασία και την ανταπόκριση στα εμπλεκόμενα παιδιά.

Ορίστε σύντομο χρόνο επανεξέτασης ανάλογα με τον κίνδυνο και νωρίτερο έλεγχο αν η βλάβη επαναληφθεί. Το πρακτικό σχέδιο παρακάτω προτείνει τι να καταγραφεί· δεν ορίζει νομοθετική προθεσμία απάντησης.

Κρατήστε σύντομη καταγραφή: ημερομηνία, τόπος, λόγια του παιδιού, δικές σας παρατηρήσεις, συνέπειες και προηγούμενες αναφορές. Διατηρήστε τη διατύπωση του παιδιού, μαζί με όσα δεν θυμάται ή δεν γνωρίζει. Δεν χρειάζεται να ολοκληρώσετε διερεύνηση για να ζητήσετε προστασία.

Γράψτε στον υπεύθυνο του σχολείου με συγκεκριμένο αίτημα: «Τι θα αλλάξει πριν από το επόμενο διάλειμμα, ποιος θα το κάνει και πότε θα ελέγξουμε μαζί με το παιδί μου αν βοήθησε;» Ζητήστε γραπτή αποτύπωση των συμφωνημένων ενεργειών. Κρατήστε αντίγραφα και σημειώστε όσα αιτήματα έμειναν αναπάντητα. Το σχολείο πρέπει να συνεισφέρει δικές του παρατηρήσεις και εργασία· η τεκμηρίωση δεν μπορεί να ανατίθεται εξ ολοκλήρου σε μια εξαντλημένη οικογένεια.

Ρωτήστε το παιδί αν η παρέμβαση βοήθησε και αν κάτι επιδεινώθηκε μετά την αναφορά. Αποφύγετε δημόσιες κατηγορίες ή διακίνηση ονομάτων και εικόνων παιδιών σε ομάδες γονέων. Η επικοινωνία με τις άλλες οικογένειες να γίνεται μέσω του σχολείου ή της αρμόδιας υπηρεσίας. Μην υπόσχεστε ότι η αναφορά θα εξασφαλίσει αμέσως ασφάλεια· δείξτε στο παιδί την επόμενη ενέργεια και ολοκληρώστε την.

Όταν αλλάζουν η δυσφορία, η φοίτηση, ο ύπνος ή η συμμετοχή, ρωτήστε πώς φέρονται στο παιδί συνομήλικοι και ενήλικες. Μην αποδίδετε αυτομάτως τα πάντα στην υπάρχουσα διάγνωση, στην ανατροφή ή στην ανάγκη για ακόμη περισσότερη «δουλειά στη συμπεριφορά». Εξετάστε την υγεία και άλλους πιθανούς παράγοντες μαζί με το κοινωνικό περιβάλλον. Η οδηγία NICE CG170, συστάσεις 1.4.1 και 1.4.3 περιλαμβάνει την εκμετάλλευση ή κακοποίηση από τρίτους στους παράγοντες που αξιολογούνται και ζητά επανεκτίμησή τους όταν η συμπεριφορά γίνεται δύσκολη.

Εξηγήστε ποια υποστήριξη χρειάζεται στο πραγματικό περιβάλλον και ποιες παρατηρήσεις θα άλλαζαν την ερμηνεία σας. Αν προηγούμενη συμβουλή παρέβλεψε βλάβη, διορθώστε την ρητά. Η θεραπεία του παιδιού δεν υποκαθιστά τη διακοπή της κακομεταχείρισης. Η φαρμακευτική αγωγή δεν πρέπει να γίνεται αυτόματη απάντηση σε ένα μη ασφαλές περιβάλλον· οι αποφάσεις συνταγογράφησης απαιτούν εξατομικευμένη κλινική επανεκτίμηση.

Με την απαιτούμενη συγκατάθεση, κοινοποιήστε στο σχολείο μόνο τις ελάχιστες χρήσιμες πρακτικές συστάσεις και ελέγξτε αν εφαρμόστηκαν και βοήθησαν. Αντιμετωπίστε την επίμονη δυσφορία ή τη μείωση της καθημερινής λειτουργικότητας στο πλαίσιο της αρμοδιότητάς σας και συντονίστε πρόσθετη φροντίδα όπου χρειάζεται.

Ελέγξτε σημεία που δεν καλύπτει το σχέδιο της τάξης: αποδυτήρια, επιλογή ομάδων, αναμονή για εξοπλισμό, λεωφορείο και διαδικτυακές συνομιλίες της ομάδας. Συμφωνήστε σήμα αναφοράς και ενήλικα που μπορεί να ενεργήσει στον συγκεκριμένο χώρο. Το παιδί δεν πρέπει να επιλέγει ανάμεσα στη συμμετοχή και στην ανοχή της ταπείνωσης.

Μην αναθέτετε την προστασία σε συμπαίκτη και μην απομακρύνετε το παιδί απλώς επειδή η υποστήριξη της συμμετοχής του δυσκολεύει την οργάνωση. Εξηγήστε τη διαθέσιμη προσαρμογή και κάθε πραγματικό περιορισμό ασφάλειας. Καταγράψτε περιστατικά και μεταφέρετε τις αναγκαίες πληροφορίες στον υπεύθυνο και στην οικογένεια. Μετά από απουσία ή αλλαγή προσωπικού, ελέγξτε αν η ρύθμιση εξακολουθεί να λειτουργεί.

Λόγια που μπορούν να συζητήσουν οι ενήλικες με τα παιδιά: «Δεν χρειάζεται να αντιμετωπίσεις κάποιον ή να κινδυνεύσεις. Πες το σε έναν ενήλικα. Πες τι είδες, μαζί με όσα έγιναν πριν από την αντίδραση. Μη συμμετέχεις, μην τραβάς βίντεο και μην προωθείς ταπεινωτικά μηνύματα. Μπορείς να ρωτήσεις διακριτικά το παιδί αν θέλει παρέα.»

Η πρόσκληση πρέπει να αφήνει χώρο για το «όχι». Ο φίλος δεν είναι φύλακας, θεραπευτής ή μόνιμος βοηθός. Οι ενήλικες πρέπει να προστατεύουν και τα παιδιά που αναφέρουν όσα είδαν. Οι οδηγίες για όσους βλέπουν ένα περιστατικό εξηγούν πώς μπορούν να βοηθήσουν οι συνομήλικοι· η ευθύνη προστασίας παραμένει στους ενήλικες.

Ακούστε τη συγκεκριμένη περιγραφή χωρίς να την απορρίψετε αμέσως ως πείραγμα ή να υπερασπιστείτε γενικά τον χαρακτήρα του παιδιού σας. Ρωτήστε τι έγινε πριν και μετά, ποιος επηρεάστηκε και τι πρέπει να σταματήσει. Συζητήστε συγκεκριμένη εναλλακτική συμπεριφορά και συνεργαστείτε με τους ενήλικες που τη στηρίζουν στην πράξη.

Οι ανάγκες του παιδιού σας αξίζουν υποστήριξη. Δεν υποχρεώνουν άλλο παιδί να ανέχεται τη βλάβη. Αποφύγετε τη μόνιμη ταμπέλα «νταής», τη δημόσια διαπόμπευση ή την επιβεβλημένη φιλία. Κάθε μεταγενέστερη προσπάθεια αποκατάστασης πρέπει να είναι ασφαλής και να μην απαιτεί από το παιδί που επηρεάστηκε να συγχωρήσει, να συναντήσει ή να καθησυχάσει το άλλο παιδί. Δείτε το αναλυτικό σχέδιο στον οδηγό για επανειλημμένη παραβίαση ορίων και βλάβη.

Δεν είναι κάθε άρνηση πρόσκλησης ή διαφωνία εκφοβισμός. Τα παιδιά μπορούν να επιλέγουν φίλους, να διατηρούν προσωπικά όρια ή να θέλουν χρόνο μόνα τους. Εξετάστε αν το παιδί έχει πραγματική επιλογή, αν υπάρχει οργανωμένο μοτίβο απόρριψης και αν μπορεί να συμμετέχει στις κοινές σχολικές δραστηριότητες.

Και οι ρυθμίσεις των ενηλίκων μπορεί να αποκλείουν: συστηματική αποστολή του παιδιού στο σπίτι, αποκλεισμός από εκδρομές, απομόνωση στα διαλείμματα ή απαίτηση παρουσίας γονέα επειδή δεν οργανώθηκε υποστήριξη. Εξετάστε τον συγκεκριμένο λόγο, τις προσαρμογές που μελετήθηκαν, ποιος μπορεί να τις εγκρίνει και ποια συμμετοχή χάθηκε. Οι ανησυχίες ασφάλειας χρειάζονται συγκεκριμένο σχέδιο και επανεξέταση, όχι αποκλεισμό αόριστης διάρκειας με δικαιολογία τη διάγνωση.

Μια ήσυχη παύση που επιλέγει το παιδί μπορεί να βοηθά. Η επιβολή μόνιμης απομόνωσης είναι διαφορετικό πράγμα. Ρωτήστε σε τι θέλει να συμμετέχει, αφαιρέστε πρακτικά εμπόδια και ελέγξτε το αποτέλεσμα. Πρόκειται για προτεινόμενα κριτήρια εξέτασης της πρακτικής· μια συγκεκριμένη νομική διαφορά απαιτεί έλεγχο των εφαρμοστέων ελληνικών κανόνων και των πραγματικών περιστατικών.

Αν εικόνες ή βίντεο ενδέχεται να δείχνουν παιδί γυμνό ή σε σεξουαλική πράξη, μην τα κατεβάζετε, μην κρατάτε στιγμιότυπα ή εγγραφές και μην τα προωθείτε. Απευθυνθείτε στην αστυνομία· στην Ελλάδα, η Διεύθυνση Δίωξης Κυβερνοεγκλήματος δέχεται κλήσεις στο 11188. Ρωτήστε πώς να χειριστείτε υλικό που έχετε ήδη λάβει και σημειώστε λογαριασμό, σύνδεσμο και χρόνο χωρίς να αντιγράψετε την εικόνα. Οι βρετανικές αστυνομικές οδηγίες για σεξουαλικές εικόνες στηρίζουν αυτή την προφύλαξη· οι νομικές διατάξεις τους δεν αποτελούν ελληνικό δίκαιο.

Για τα υπόλοιπα στοιχεία, κρατήστε σχετικά μηνύματα, απειλές, ημερομηνίες, ονόματα λογαριασμών και συνδέσμους χωρίς να εκθέτετε επανειλημμένα το παιδί σε αυτά. Μια γραπτή αποκάλυψη ή ένα απειλητικό μήνυμα διαφέρει από μια σεξουαλική εικόνα: μην το απορρίπτετε επειδή περιγράφει κακοποίηση. Κάντε αναφορά στην πλατφόρμα και χρησιμοποιήστε αποκλεισμό ή σίγαση όπου βοηθούν. Μην προωθείτε ταπεινωτικό υλικό σε ομάδα γονέων.

Συνδέστε τα διαδικτυακά περιστατικά με όσα συμβαίνουν στο σχολείο ή στη δραστηριότητα. Μην κάνετε την απώλεια κάθε διαδικτυακής επαφής αυτόματο τίμημα για το παιδί που μίλησε σε ενήλικα· συμφωνήστε ασφαλέστερη ρύθμιση που διατηρεί, όπου είναι δυνατόν, τις υποστηρικτικές σχέσεις. Οι αμερικανικές οδηγίες αναφοράς διαδικτυακού εκφοβισμού καλύπτουν τεκμηρίωση και αναφορές σε πλατφόρμες· οι αμερικανικές νομικές διατάξεις τους δεν αποτελούν ελληνικό δίκαιο.

Χρησιμοποιήστε σύντομη κοινή καταγραφή. Το σχολείο ή ο φορέας συμπληρώνει τις δικές του ενέργειες· η οικογένεια δεν αναλαμβάνει να συντονίζει κάθε ενήλικα.

• Τι γνωρίζουμε: χωριστά τα λόγια του παιδιού, οι άμεσες παρατηρήσεις, οι αναφορές τρίτων, τα σημεία διαφωνίας και οι πληροφορίες που λείπουν.
• Πριν από την επόμενη πιθανή συνάντηση: αλλαγή που προστατεύει, τόπος, ονομαστικά υπεύθυνος και αντικαταστάτης· πώς ζητά βοήθεια το παιδί.
• Συμμετοχή: μαθήματα, διαλείμματα, δραστηριότητες και σχέσεις που το σχέδιο πρέπει να διατηρήσει ή να αποκαταστήσει, σύμφωνα και με τις προτιμήσεις του παιδιού.
• Διερεύνηση και ενημέρωση: ποιος κάνει κάθε ενέργεια, ποιες πληροφορίες κοινοποιούνται, σε ποιον και μέχρι πότε.
• Επανεξέταση: συμφωνημένη ημερομηνία και λόγοι νωρίτερου ελέγχου, όπως νέο περιστατικό, αντίποινα ή προσαρμογή που δεν λειτούργησε· πού απευθύνεται μια ανεπίλυτη ανησυχία.

Στην επανεξέταση ρωτήστε: σταμάτησε η επιβλαβής συμπεριφορά, νιώθει το παιδί μεγαλύτερη ασφάλεια, μπορεί να συμμετέχει και κάνουν οι ενήλικες όσα συμφώνησαν; Η σιωπή, η απουσία από το σχολείο ή ένα υπογεγραμμένο σχέδιο δεν αποδεικνύουν επιτυχία. Συνεχίστε τον έλεγχο στις αλλαγές προσωπικού και περιβάλλοντος. Η υποστήριξη για την αποκατάσταση μπορεί να χρειάζεται και αφού σταματήσουν τα περιστατικά.

Ενημερώστε το σχολείο για την προστασία που χρειάζεται τώρα και ρωτήστε ποιος την αναλαμβάνει. Η επίσημη ελληνική υπηρεσία αναφορών δέχεται επώνυμες αναφορές από γονείς ή πρόσωπα που έχουν την επιμέλεια ανήλικων μαθητών. Οι μαθητές δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης μπορούν να υποβάλουν αναφορά με τους κωδικούς του Πανελλήνιου Σχολικού Δικτύου· οι μαθητές δημοτικού δεν μπορούν να υποβάλουν απευθείας. Το σχολείο βλέπει την ταυτότητα και τα στοιχεία επικοινωνίας του προσώπου που υποβάλλει. Οι συχνές ερωτήσεις αναφέρουν διατήρηση στοιχείων έως 25 χρόνια. Διαβάστε την ενημέρωση για τα προσωπικά δεδομένα πριν υποβάλετε.

Οι αναφορές φτάνουν στο σχολείο και στην τετραμελή ομάδα δράσης της Διεύθυνσης Εκπαίδευσης. Οι συχνές ερωτήσεις περιγράφουν παρέμβαση της ομάδας σε σοβαρές περιπτώσεις, καθυστέρηση, τεκμηριωμένη αδυναμία επίλυσης από το σχολείο ή άμεση εμπλοκή εκπαιδευτικού ή συγγενή του. Νέα αναφορά μπορεί να παραπέμπει στον αριθμό της προηγούμενης όταν εκείνη δεν εξετάστηκε επαρκώς.

Ρωτήστε τη διεύθυνση ποιος χειρίζεται τις αναφορές στο σχολείο σας. Κρατήστε τον αριθμό αναφοράς, ζητήστε συγκεκριμένα μέτρα προστασίας και συμφωνήστε πότε θα ενημερωθείτε. Η υποβολή από μόνη της δεν κάνει το παιδί ασφαλές. Αν η δράση καθυστερεί ή εμπλέκεται προσωπικό, αναφέρετέ το γραπτώς στην ομάδα της Διεύθυνσης Εκπαίδευσης. Μην περιμένετε μια ηλεκτρονική διαδικασία όταν η προστασία επείγει.

Για άλλους χώρους ή ανησυχίες, δείτε τις ελληνικές διαδρομές προστασίας και υποστήριξης. Η σχολική πλατφόρμα δεν είναι καθολική διαδρομή αναφοράς για συλλόγους ή διαδικτυακά περιστατικά. Πληροφορίες υπηρεσίας ελέγχθηκαν στις 26 Οκτωβρίου 2026· η σελίδα δεν υπόσχεται προθεσμία ανταπόκρισης ή αποτέλεσμα.

Οδηγός 03 · Τεκμηρίωση και όρια. Πρόκειται για συντακτική σύνθεση πρακτικών ερωτημάτων, ενεργειών και ενδεικτικών φράσεων, με βάση τις συνδεδεμένες οδηγίες. Δεν αποτελεί επικυρωμένη παρέμβαση ή εξατομικευμένη κλινική ή νομική αξιολόγηση. Οι πηγές για τον αυτισμό προσφέρουν χρήσιμα ερωτήματα· δεν περιγράφουν την εμπειρία κάθε νευροδιαφορετικού παιδιού.

Οι αμερικανικές οδηγίες για αναπηρία και εκφοβισμό υποστηρίζουν την προσοχή στην επικοινωνία, στις ατομικές ανάγκες και στο περιβάλλον· οι μηχανισμοί εκπαιδευτικού δικαίου που αναφέρουν αφορούν τις ΗΠΑ. Οι βρετανικές οδηγίες της NAS συμβάλλουν στην αναγνώριση και στη σχολική υποστήριξη. Η NICE παρέχει αρχές κλινικής επανεκτίμησης. Οι ελληνικές κρατικές πηγές παραπάνω περιγράφουν τη διαδικασία αναφοράς. Καμία πηγή δεν εγγυάται την αποτελεσματική ανταπόκριση συγκεκριμένης υπηρεσίας.

Συνεχίστε στις ευθύνες ανά ρόλο, στην υπερφόρτωση και επιστροφή στην τάξη, στη βλάβη και τα όρια και στο στίγμα και τη στοχευμένη κοινοποίηση.